ÇALIŞANLARIN YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK TUTUMLARI İLE SÜRDÜRÜLEBİLİR PERFORMANSLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: GÜMRÜK VE ULUSLARARASI LOJİSTİK SEKTÖRÜNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA

https://doi.org/ 10.71284/sobac.202624

Özet

Yapay zekâ teknolojilerinin çalışma yaşamına giderek daha fazla entegre edilmesi, çalışanların bu teknolojilere yönelik tutumlarının ve sürdürülebilir performanslarının incelenmesini önemli hâle getirmektedir. Bu araştırmanın amacı, gümrük ve uluslararası lojistik sektöründe çalışanların yapay zekâya yönelik tutumlarının sürdürülebilir çalışan performansı ile ilişkisini incelemektir. Araştırmanın evrenini İstanbul’da faaliyet gösteren gümrük ve uluslararası lojistik işletmelerinde çalışan bireyler oluşturmaktadır. Araştırmada kolayda örnekleme yöntemi kullanılmış ve Kasım 2025–Nisan 2026 tarihleri arasında gerçekleştirilen veri toplama süreci sonucunda 381 katılımcıdan elde edilen veriler analiz edilmiştir. Veri toplama aracı olarak Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği ile Çalışanın
Sürdürülebilir Performansı Ölçeği kullanılmıştır. Yapay zekâya yönelik tutum ölçeği dört boyuttan oluşmaktadır: Yapay Zekâya İlişkin Genel İlgi ve Algı, Yapay Zekânın İş Performansına Etkisine İlişkin Algı, Toplumsal ve Kurumsal Algı ile Güven, Kontrol ve Etik Endişeler. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, güvenirlik analizi, Pearson korelasyon analizi ve yapısal yol analizi kullanılmıştır. Yapısal
yol analizi sonucunda, Yapay Zekâya İlişkin Genel İlgi ve Algının sürdürülebilir çalışan performansını pozitif ve anlamlı yönde yordadığı (β=0,32; p=0,022), Güven, Kontrol ve Etik Endişelerin ise negatif ve anlamlı yönde yordadığı (β=-0,13; p=0,043) belirlenmiştir. İş Performansına Etkisine İlişkin Algı (β=0,10; p=0,425) ile Toplumsal ve Kurumsal Algının (β=-0,12; p=0,349) sürdürülebilir çalışan
performansı üzerinde anlamlı bir yordayıcılığının olmadığı görülmüştür. Model, sürdürülebilir çalışan performansındaki varyansın %13,9’unu açıklamaktadır (R²=0,139). Bulgular, çalışanların yapay zekâya yönelik olumlu ilgi ve algılarının sürdürülebilir performansla ilişkili olduğunu, buna karşılık güven, kontrol ve etik endişelerin performans açısından olumsuz bir ilişki oluşturduğunu göstermektedir.