ÜÇÜNCÜ MEKÂNIN YAPISÖKÜMÜ: DİJİTAL EMEK ÇAĞINDA KAFELER VE MEKÂNSAL GEÇİRGENLİK

https://doi.org/10.71284/sobac.202629

Abstract

Bu çalışma, dijital dönem, esnek kapitalizm ve uzaktan çalışma bağlamında kentsel mekânların, emek pratiklerinin ve bireysel yaşam alanlarının dönüşümünü incelemektedir. Çalışma, mekân sosyolojisi ve dijital emek yazını çerçevesinde kavramsal ve metinlerarası analiz yöntemiyle yürütülmüş; Michel Foucault’nun disipliner denetim, Ray Oldenburg’un üçüncü mekân, Byung-Chul Han’ın performans toplumu, Zygmunt Bauman’ın akışkan modernite ve Richard Sennett’ın mekân aşınması yaklaşımlarından yararlanılmıştır. Analiz, esnek kapitalizmin iktisadi zorunluluklarının kafe sermayesinin mekânsal ve ticari stratejileriyle eklemlenerek geçirgen ve hibrit çalışma alanları ile görünmez denetim biçimleri ürettiğini ortaya koymaktadır. Bu süreçte içselleştirilen üretkenlik buyruğu, çalışma ve dinlenme arasındaki sınırların aşınmasına, sığınak mekânların daralmasına ve öz sömürüye dayalı paradoksal bir öznellik zemininin oluşmasına yol açmaktadır. Böylece kafe gibi üçüncü mekânlar, kamusal ve özel alan arasındaki sınırların belirsizleştiği, çalışmanın gündelik yaşamın içine sızdığı melez alanlara dönüşmektedir. Çalışma, ücretsiz kamusal üçüncü mekânların geliştirilmesi, mekânsal dışlamaya karşı yerel direnç alanlarının incelenmesi ve mesai sınırlarını koruyacak bağlantıyı koparma hakkına ilişkin etik ve hukuki düzenlemelerin önemini ortaya koymaktadır.