Stratejik Yönetim: Kuramsal Evrim, Temel Çerçeveler ve Çağdaş Araştırma Alanları

Özet

Stratejik yönetim araştırmaları, firmaların rekabet avantajını nasıl oluşturduğu, elde tuttuğu ve yeniden yenilediğini açıklayan birbirini tamamlayıcı çeşitli teorik perspektifler üzerinden gelişmiştir. Bu çalışma, alanın entelektüel gelişimini bütüncül bir tematik inceleme ile ele almakta ve tasarım ve konumlandırma okullarından kaynak temelli görüşe (resource-based view), dinamik yeteneklere ve günümüzde yapay zekâ, dijital dönüşüm, platform ekosistemleri ve sürdürülebilirlik odaklı yaklaşımlara geçişi merkeze almaktadır.

İnceleme, Scopus ve Web of Science veri tabanlarında 1959’dan 2026 ortasına kadar yayımlanmış hakemli makaleler, kitaplar ve kitap bölümlerini kapsayan taramalara dayanmaktadır. Yaklaşık 340 kayıt incelenmiş, bunlardan teorik açıdan merkezi ve doğrudan ilgili 26 kaynak tematik sentez için seçilmiştir.

Bulgular, endüstri konumlandırması, firmaya özgü kaynaklar ve dinamik yeteneklerin birbirine rakip açıklamalar olarak ele alınmaması gerektiğini göstermektedir. Bunun yerine bu unsurlar, firmaların rekabetçi açıdan cazip konumları belirlediği, değerli ve taklit edilmesi zor kaynakları kullandığı ve çevresel koşullar değiştikçe bu kaynakları sürekli olarak yeniden yapılandırdığı birbirine bağlı bir sistemin parçalarıdır.

Bu senteze dayanarak çalışma, giderek önem kazanan üç yeni alanı tanımlamaktadır: yapay zekâ destekli stratejik karar alma, ekosistem temelli dijital rekabet ve ESG odaklı strateji. Ayrıca bu alanların, rekabet avantajına ilişkin mevcut teorileri nasıl genişlettiğini açıklamaktadır.

İnceleme, dışsal konumlandırma, içsel kaynak orkestrasyonu ve stratejik yenilenmeyi birleştiren bütüncül bir çerçeve sunarak katkı sağlamakta; aynı zamanda yapay zekâ yönetişimi, ekosistem bağımlılığı, dijital yeteneklerin geliştirilmesi ve sürdürülebilirlik yeteneklerinin hangi koşullarda kalıcı avantaj yarattığına ilişkin araştırma sorularını ortaya koymaktadır.