Algoritmik Kimlikler: Sosyal Medyanın Genç Yetişkinlerin Kendilik Algısı ve Tüketim Kültürüne Normatif Etkisi

Özet

İçinde bulunduğumuz dijital çağ ve platform kapitalizmi; toplumsal yaşamın estetik rejimlerini, kültürel dolayım mekanizmalarını ve bireysel varoluş zeminini algoritmik akışlar ekseninde radikal bir biçimde sömürgeleştiren yeni bir normatif gerçeklik inşa etmektedir. Bu dönüşüm, geleneksel kimlik, habitus ve kendilik sunumu kavramlarının katmanlı bir perspektifle yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çalışma, neoliberal rasyonalite ve dijitalleşme çağında beğeninin kodlanmasıyla gelişen yapısal ve kültürel dönüşümü incelemeyi ve geç kapitalist platform rejiminin genç yetişkinlerin yaşam dünyasındaki tahakküm pratiklerini çok boyutlu sosyolojik bir bağlamda tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışma, ampirik bir saha verisi toplamak yerine, kültür sosyolojisi ve dijital antropoloji yazını çerçevesinde Shoshana Zuboff’un gözetim kapitalizmi tezi, Bruno Latour’un aktör-ağ teorisi, Pierre Bourdieu’nün esnetilmiş habitus kavramı, Zygmunt Bauman’ın akışkan modernite analizi ve Byung-Chul Han'ın performans toplumu eleştirisi temelinde kavramsal ve metinlerarası analiz yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışma sonucunda, makro düzeydeki platform kapitalizminin iktisadi zorunluluklarının mezo düzeyde algoritmik bir kürasyon ve görünürlük baskısı ürettiği, bu baskının sibermekânsal ağlar ve dijital metrikler vasıtasıyla mikro düzeyde bireyin kendi bedenleşmiş habitusuna sızdırıldığı görülmüştür. Ayrıca, harici algoritmik denetimler ile içselleştirilmiş görünürlük buyruğunun birleşerek "öz sömürüye dayalı paradoksal bir öznellik zemini" ürettiği, bu durumun da kültürel homojenleşmeye, yapay mikrotrendler arasında savrulmaya ve derin bir algoritmik kimlik erozyonuna yol açtığı tartışılmıştır. Sonuç olarak çalışma, eğitim müfredatlarına eleştirel algoritmik okuryazarlığın entegre edilmesi, küresel birörneklik baskısına karşı yerel direnç sahalarının incelenmesi ve platformların bağımlılık yapıcı bağıntıları üzerinde etik-hukuki sınırlamaların geliştirilmesi zorunluluğunu göstermektedir.