Bağımlılık ve Fayda İkileminde Dijital Oyun Kullanımı: Üniversite Öğrencilerinde Çift Yönlü Etkiler ve Katılımcı Tipolojilerinin Nitel Analizi

Özet

Bu çalışma, üniversite öğrencilerinde dijital oyun kullanımının akademik başarı, kariyer seçimi, sosyal yaşam ve psikolojik sağlık üzerindeki çok boyutlu etkilerini nitel bir perspektifle derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) tasarımı benimsenmiştir. Çalışma grubu, bir kamu üniversitesi taşra kampüsünde öğrenim gören ve amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilen 50 lisans öğrencisinden oluşmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış mülakat formu aracılığıyla toplanmış; içerik analizi ve tematik analiz yöntemleriyle çözümlenmiştir. Analiz sonuçları, dijital oyun kullanımının tek yönlü bir risk anlatısına indirgenemeyeceğini; aksine nötr (%45,8), pozitif (%30,4) ve negatif (%18,4) etkilerin bir spektrum üzerinde eşzamanlı olarak var olduğunu göstermektedir. Katılımcıların %40,0’ında "süre artışı" saptanmış; ancak bu durumun tek başına işlevsellik kaybına yol açmadığı, akademik aksama (%24,0) ve uyku bozuklukları (%24,0) ile birleştiğinde risk oluşturduğu saptanmıştır. Psikolojik düzlemde öfke/agresiflik (%54,0) ile rahatlama/mutluluk (%42,0) kodlarının iç içe geçmesi, oyunların ikircilik doğasını kanıtlamaktadır. Katılımcıların %40’ı, oyunların hem fayda hem de risk ürettiğini raporlayan "Çift Yönlü Oyuncu" tipolojisinde sınıflandırılmıştır. Araştırma, dijital oyun deneyimini açıklayan "Çift Yönlü Etki Modeli"ni önermektedir. Bulgular, müdahale programlarının yalnızca ekran süresine odaklanmak yerine, öğrencilerin duygusal regülasyon ve akademik denge becerilerini güçlendirmesi gerektiğini işaret etmektedir.