Türkiye’de Kamu ve Özel İşsizlik Sigortası Mekanizmalarına İlişkin Kuramsal Çerçeve, Uluslararası Uygulamalar ve Politik Değerlendirmeler

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de işsizlik riskine karşı uygulanan kamu ve özel koruma mekanizmalarını bütüncül bir çerçevede analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle işsizlik kavramı, türleri ve kuramsal arka planı ele alınmış; ardından işsizlik sigortasının tarihsel gelişimi, finansman modelleri ve uluslararası uygulamalar karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Analiz bulguları, Türkiye’nin işsizlik sigortası sisteminin büyük ölçüde kamu temelli, prim esaslı ve zorunlu bir yapıya sahip olduğunu, ancak kayıt dışılık, kesintili çalışma biçimleri ve katı hak sahipliği koşulları nedeniyle geniş bir nüfusun koruma dışında kaldığını ortaya koymaktadır. Özel sigorta piyasasına ilişkin değerlendirmeler ise Türkiye’de kurumsallaşmış bir özel işsizlik sigortası sisteminin bulunmadığını; bunun yerine kredi ve kredi kartı borçlarına yönelik ödeme koruma sigortaları ile gelir kaybı poliçeleri gibi dar kapsamlı ürünlerin piyasada yer aldığını göstermektedir. Bu ürünler işsizliğin ekonomik etkilerini hafifletmekle birlikte, sürdürülebilir ve bütüncül bir gelir güvencesi sağlayamamaktadır. Sonuç olarak çalışma, Türkiye’de çok katmanlı bir işsizlik koruma modeline duyulan ihtiyacı vurgulamakta; kamu sisteminin kapsamının genişletilmesi, özel sektörün tamamlayıcı rolünün güçlendirilmesi ve bağımsız çalışanları da içine alan daha kapsayıcı bir koruma mimarisinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.